Spring naar inhoud

Door Brigitte Meijnaar en Maia Alcazar, diëtisten Amstelring, locatie Bornholm (Hoofddorp)
We hebben sinds maart een Covid Unit in het verpleeghuis. De diëtistische zorg voor deze patiënten, die hier tijdelijk verblijven, vergt een andere manier van werken dan je gewend bent.
Het directe contact met de patiënt is weggevallen wat ervoor zorgt dat je de voedingszorg niet optimaal kunt afstemmen. Eten is een emotie en ieder mens is anders, daar stem je normaliter je voedingszorg op af. Het vergt van ons nu een creatieve manier van werken op afstand.
Voor een goede samenwerking met het verzorgend personeel hebben we, samen met de logopedist, een verkorte screeningslijst gemaakt. Het is een gecombineerde lijst van klachten en de voedingsinname. Zo krijgen we redelijk inzicht in wat voor soort patiënt het is, welke klachten er zijn en hoe we de adviezen zo goed mogelijk kunnen afstemmen. We hebben een digitale map waar het verzorgend personeel onze voedingsadviezen kan inzien en vervolgens toepassen.
De samenwerking met andere disciplines die direct bij de patiënten betrokken zijn is momenteel heel belangrijk. De fysiotherapeuten die extra aandacht besteden aan de eiwitrijke supplementen na de therapie bij de patiënten met spiermassaverlies; De afstemming met de logopedisten over de consistentie bij patiënten met slikklachten.
Wat we wel merken is dat het ‘’echte’’ revalideren pas thuis start, in de eigen omgeving. De normale dagelijkse activiteiten weer oppakken zoals koken, boodschappen doen etc. Het goed herstellen kost tijd en stopt niet zodra de mensen met ontslag naar huis gaan. Dat is de reden dat we de patiënten in de eerste lijn verder begeleiden.
Ik ben er trots op dat we in deze tijd een bijdrage mogen leveren aan de zorg voor deze patiënten.

Sinds 13 maart doen wij als eerstelijns diëtisten van MalnuCare geen huisbezoeken meer vanwege het COVID-19 virus. Normaal gesproken bestaat ons zorg voor 90% uit huisbezoeken. Wij zijn gespecialiseerd in onder andere ondervoeding, oncologie en sondevoeding thuis. Onze patiënten behoren tot de risicogroep en zijn daarom extra voorzichtig en huiverig. Hierdoor doen wij sinds kort alleen maar aan telefonische afspraken in plaats een fysieke afspraak. De patiënten vinden dit heel prettig.
Bovendien krijgen wij er nu een heel nieuwe patiëntengroep bij; de COVID-19 patiënten. Wij hebben al een aantal aanmeldingen gehad vanuit ziekenhuizen met de vraag of wij kunnen helpen in de fase ‘herstel na ziekenhuisopname’. De klachten die kunnen ontstaan zijn, bijvoorbeeld: ongewenst gewichtsverlies, vermoeidheid, misselijkheid en maagontledigingsproblemen. Daarnaast is het ook bekend dat veel COVID-19 patiënten vaak last hebben van verminderde smaak, reuk en geur. Voor ons (als MalnuCare diëtisten) zijn dit geen nieuwe klachten. Alleen is de oorzaak dit keer anders. Ikzelf heb tot nu toe een patiënt overgedragen gekregen vanuit het ziekenhuis; een 64 jarige dame met een blanco geschiedenis. Zij heeft twee weken op de IC gelegen met sondevoeding. In totaal is zij 10 kg gewicht (en spiermassa) verloren. Haar normale gewicht was 65 kg. Dit werd na gewichtsverlies 55 kg. Ze heeft flink ingeleverd op conditie en kracht. Op dit moment is zij weer thuis en gebruikt mevrouw geen sondevoeding meer, maar drinkvoeding als aanvulling. Klachten die zij benoemde waren voornamelijk vermoeidheid, ongewenst gewichtsverlies en smaakveranderingen. Volgens mevrouw smaakte alles naar tonijn…
Ik heb haar een energie- en eiwitrijk dieet geadviseerd en om haar verhoogde behoefte te kunnen dekken gebruikt ze ook flesjes drinkvoeding. Daarnaast is het voor haar heel belangrijk om kleine maaltijden over de dag te verspreiden in plaats van bijvoorbeeld 3 grote maaltijden op een dag, omdat ze snel vol zit. Zachte/vloeibare voeding heeft de voorkeur. Tijdens mijn tweede contact met haar vertelde ze dat ze negatief is getest op COVID-19. Ze vormt geen gevaar voor besmetting meer. Hierdoor komt er sinds kort fysiotherapie aan huis, 2 keer per week. Daarnaast loopt ze blokjes om van 20 minuten. Ze heeft een stappenteller en probeert 7000 stappen te zetten op een dag. Wat betreft beweging gaat het dus ook de goede kant op. Mevrouw is aangekomen en weegt nu weer 62 kg. Haar streefgewicht is haar gebruikelijke gewicht, namelijk 65 kg. Helaas gaat het altijd veel sneller achteruit dan dat het weer de goede kant op gaat, maar met een beetje geduld moet het ons lukken.

Ik hoop dat het virus snel verdwijnt of dat er in ieder geval snel een oplossing voor wordt gevonden. Blijf gezond allemaal!

Groetjes,

Tulay Kavrar, diëtist bij MalnuCare

Vragen gesteld door: Chantal Pleune en Roos Klaver, TOAD bestuursleden

Wil je jezelf even kort voorstellen?
Hallo, ik ben Suzanne ten Dam en werk alweer ruim 12 jaar met veel plezier als diëtist in het VUmc. Ik werk onder andere als diëtist op de Intensive Care afdeling. Het VUmc heeft een zogenaamd ‘IC niveau 3’ en is daarmee gericht op de meest gecompliceerde en ernstig zieke patiënten. Bijna alle patiënten die we zien zijn dan ook gesedeerd en beademd en worden gevoed middels sondevoeding.

Hoe gaat het met je in deze periode?
Ik vind de hele Corona epidemie een bizarre situatie om mee te maken, zowel privé als op het werk. Inmiddels begint het op afstand leven en werken, de vele telefonische afspraken, consulten en video vergaderingen wel te wennen. Maar ik mis het echte contact wel enorm.

Hoe is het om nu op de IC te werken?
Het aantal bezette bedden op de IC is ongeveer verdubbeld. Daarmee nam vooral in het begin het aantal consultaanvragen behoorlijk toe en moesten er ineens veel logistieke zaken geregeld worden. Vooral (IC specifieke) sondevoeding (en dus ook voedingspompen) waren hard nodig. Uiteraard niet alleen bij ons, vanwege landelijk tekorten en leveringsproblemen hebben we alternatieven en andere merken sondevoeding in huis gehaald. We hebben nog nooit zo vaak met de afdeling inkoop aan de telefoon gezeten 😊 Verder zijn er afdelingen omgebouwd tot een IC waar bijvoorbeeld normaliter alleen 24-uurs zorg geleverd wordt zoals de PACU (Post Anesthesia Care Unit), hier zijn ze veel minder bekend met het geven van (langdurig) sondevoeding. Om de verpleegkundigen en artsen zoveel mogelijk te ondersteunen en om goede voedingszorg te kunnen blijven leveren hebben we een nieuw voedingsprotocol gemaakt, speciaal afgestemd op COVID-19 IC patiënt. Verder hebben we collega’s waarvan de verpleegafdelingen zijn afgeschaald een spoedcursus IC gegeven. Op deze manier konden we de verhoogde consultaanvraag beter aan en ook onze consult frequentie verhogen om zoveel mogelijk het verplegend personeel te ondersteunen.

Hoe verschilt je werkdag ten opzichte van een “normale” werkdag nu er op de IC veel COVID-19 patiënten liggen?
Het grootste verschil is dat we niet meer lijfelijk op IC afdelingen komen waar de COVID-19 patiënten liggen. Door de strengere hygiëne en isolatiemaatregelingen proberen we alle zorg op afstand te leveren, dus via de telefoon, EPD en mail waarbij we zo goed mogelijk contact proberen te houden met de verpleegkundigen en artsen. De COVID-19 IC patiënten zelf spreken we niet want die zijn (veelal langer en zwaarder dan gemiddeld) gesedeerd en beademd o.a. vanwege een dubbele longontsteking. Verder zijn er een aantal specifieke problemen waar we nu meer te maken krijgen zoals maagretentie, buikligging en nierinsufficiëntie. Tevens worden COVID-19 patiënten gesedeerd met een hoge dosis Propofol, dit medicijn is opgelost in sojaolie en levert zodanig veel calorieën dat we dat moeten compenseren met de voeding om overvoeding te voorkomen.

Kan/ wil je een voorbeeld met ons delen van een COVID-19 patiënt die je hebt behandeld en die met ontslag is gegaan?
Eigenlijk kan ik dat niet, want vanuit de IC gaan de patiënten eerst naar een COVID verpleegafdeling en daar worden ze dan door een collega verder begeleidt tot ontslag. Op de afdeling zijn ze behoorlijk verzwakt en moeten ze eerst flink herstellen. Met name na een langdurige IC opname, beademing en/of sepsis bestaat er een hoog risico op het krijgen van IC-verworven spierzwakte en PICS (Post-Intensive Care Syndroom). Door spierzwakte en verlies van spiermassa zijn patiënten behoorlijk verzwakt en hebben ze bijvoorbeeld moeite met bewegen, ademen, slikken en praten. Het hersteltraject is lang, ook als ze eenmaal thuis zijn kan het nog vele maanden duren voordat ze weer volledig hersteld zijn.

Hoe heeft de dieetbehandeling bijgedragen aan het herstel?
Op de IC proberen we zo goed mogelijk op maat te voeden. Dat wil zeggen dat we rekening houden met de preventie van zowel onder- als overvoeding, want beide zijn geassocieerd met een slechtere uitkomst. Vooral in de acute fase van de ziekte (i.p. de eerste 4 tot 7 dagen van de IC opname) is er een verhoogd risico op energie overvoeding t.g.v. een verhoogde endogene energieproductie. Bij de COVID-19 IC patiënten lijkt de acute fase vaak nog langer te duren omdat ze zeer ernstig ziek zijn of weer een terugslag krijgen. Ter preventie van overvoeding wordt de hoeveelheid voeding op de IC altijd langzaam opgebouwd. Tevens hebben we IC specifieke sondevoeding die laag is in energie en extra hoog in eiwit. Tijdens een IC opname is gewichtsverlies (en vooral spiermassa verlies) helaas onontkoombaar. Met de juiste voeding en voldoende eiwit pogen we de katabolie die optreedt als gevolg van ziekte en immobiliteit te minimaliseren.

Wat zou je willen zeggen tegen alle Amsterdamse diëtisten?
De COVID-19 patiënten, vooral die op de IC hebben gelegen, zullen langdurig moeten revalideren en voeding zal hierin een belangrijke rol innemen. Patiënten herstellende van COVID-19 zullen veelal ondervoed zijn en klachten hebben die een optimale voedingsintake in de weg staan, denk aan vermoeidheid, spierzwakte en slikklachten. Als je met deze patiëntengroep werkt kan je je hier alvast op voorbereiden. Op de site van het NTVD is vanwege COVID-19 informatie ter beschikking gesteld vanuit het REACH netwerk (REhabilitation After Critical illness and Hospital discharge), je kan je hier alvast in verdiepen.

Door Gaby Herweijer, diëtistenpraktijk Voeding + Advies
Na de persconferentie van 15 maart hebben wij direct besloten de praktijk fysiek te sluiten, maar online/telefonisch open te blijven. Dat doen we nu alweer 5 weken zo, en eigenlijk: het gaat best goed! Graag neem ik jullie mee in de fases die wij binnen de praktijk doorlopen hebben.

Fase 1: Actie
Maandagochtend 16 maart was het allereerst tijd voor actie! Alle ingeplande cliënten moesten geïnformeerd worden dat hun consult doorging, maar dan online of telefonisch. Daarnaast moest er informatie op de website en sociale media komen en moesten onze verwijzers geïnformeerd worden. De meeste cliënten reageerden positief, een enkeling wilde de afspraak toch liever verzetten.

Fase 2: Gaat dit goedkomen?
Na 2 weken zagen we de agenda’s langzaam leger worden… gaat dit wel goed komen vroegen we ons af? Ruim 50% minder aanmeldingen (gelukkig dus nog wel aanmeldingen!) hakte er wel in. Dus voerden we dagelijks discussies met elkaar over hoe we mensen kunnen stimuleren om júist nu aan de slag te gaan met hun voedingspatroon. We stuurden een persbericht naar de krant en onderhouden goed het contact met onze verwijzers.
Er zijn ook lichtpuntjes: patiënten vanuit de andere kant van het land melden zich bij ons aan, omdat ze onze praktijk hebben gevonden vanwege onze specialisaties en omdat de locatie van de praktijk momenteel niet uitmaakt, nu alles online gaat. En we zijn super trots op alle cliënten die we begeleiden die deze periode aangrijpen om goed aan de slag te gaan met hun gewicht, het FODMaP-dieet, stoppen met alcohol of welke verandering ze dan ook willen maken. En toen was er opeens onze eerste COVID-19 cliënt…

Fase 3: Begeleiding bij herstel van COVID-19 patiënten
Wij hebben goede samenwerkingen met 2 fysiotherapiepraktijken die zijn aangesloten bij het REACH netwerk (Fysiotherapie & Training Amsterdam en het Sport Medisch Centrum Amsterdam). Onze diëtist Roos Bootsman heeft al meerdere PICS (Post Intensive Care Syndroom) patiënten behandeld en daarnaast ruime ervaring met patienten met verminderde geur, smaak en eetlust vanwege haar specialisatie voeding bij oncologie. Dat komt nu dus goed van pas. Daarnaast gaan Roos en collega’s Marlies Nagel en Matthijs Cikot Roos een snelcursus sondevoeding bij Pit actief volgen. Roos en Matthijs hebben het REACH netwerk laten weten dat zij beschikbaar zijn om als 1e lijns diëtist de voedingszorg voor COVID-19 patiënt op te vangen/ over te nemen vanuit het ziekenhuis.

Fase 4: De praktijk klaarmaken voor de toekomst
De 1,5 meter maatregel zal voorlopig nog wel even van kracht blijven. Een groot deel van ons werk kunnen we goed online/telefonisch doen, maar je mist toch het persoonlijke contact. We kijken goed om ons heen naar wat andere (paramedische) praktijken doen. En als we dan weer open gaan, dan zullen we eerst daar onze verantwoordelijkheid in moeten nemen. Vragen waar we nog geen antwoord op hebben: Houden we 10 min tussen alle afspraken zodat er zodat er geen 2 patiënten tegelijk in de wachtruimte aanwezig zijn? Zetten we een scherm met plexiglas op het bureau? Hoe gaan we er voor zorgen dat cliënten zo min mogelijk hoeven aan te raken? Allemaal vragen waar we de komende weken een antwoord op zal volgen. Eén ding staat vast; wij gaan ervoor en blijven onze patiënten met net zoveel passie en enthousiasme begeleiden.

Door Raoul Buiter
Meneer G. (62 j.) belt mij een week voor de afspraak op. Hij herstelt thuis van Corona na een ziekenhuisopname van 5 dagen. Hij is alleenstaand en wil nu graag van mij horen wat hij het beste kan eten om te herstellen, rekening houdend met diabetes. Half maart begonnen de klachten bij hem; hoesten en verhoging. Na anderhalve week kreeg hij het steeds benauwder. Nu heeft meneer al lang diabetes type 2 en overgewicht, dus de huisarts liet na consultatie al snel de ambulance komen. In het ziekenhuis (OLVG-Oost) kreeg hij extra zuurstof toegediend. In de volgende dagen verbeterde zijn ademruimte en is de IC niet in beeld geweest. Zijn conditie heeft een behoorlijke knauw gekregen. Het was vooral de vermoeidheid die toesloeg bij hem door het vele hoesten. Zijn eetlust werd daarop minder en minder. Hij ervaarde geen verminderde beleving van geur of smaak. In het ziekenhuis kreeg hij met de regelmaat van de klok eiwitrijke tussendoortjes voorgezet.

Na thuiskomst bleek hij toch meer dan 4 kilogram in gewicht te zijn afgevallen. Ik hoor van hem dat zijn eetlust weer terug is en hij zijn vertrouwde porties weer kan eten bij de maaltijden. Ik noteer zijn gewicht en bespreek met hem dat gewichtsbehoud met een eiwitrijke voeding voor het herstel het doel is de komende maanden. We bespreken hoe hij zijn maaltijden rijker kan maken aan eiwit. Vooral met producten die langer houdbaar zijn, omdat zijn buren een keer per week boodschappen voor hem doen. Hij noemt zelf al tussendoortjes en gerechten met: eieren, sardines en tonijn uit blik, witte bonen uit de pot, kaas, tofu, kwark, noten en pinda’s. Ook wil hij weten hoe lang hij gerechten kan bewaren in de koelkast.

De hoest is nog gebleven dus we praten niet al te lang aan de telefoon. Hij blijft daarom binnen, in zelf quarantaine. Ik vraag nog even of hij nog vitamine D tabletten gebruikt. Ja, dat is gelukkig het geval. We spreken af dat ik over twee weken weer even bel. Hij neemt nog even de gelegenheid om te zeggen dat hij blij is met de huisarts, de verpleging in het ziekenhuis en de andere zorgverleners die hij nog spreekt. Dat ze allemaal zo begaan zijn met zijn gezondheid en zo hun best voor iedereen doen. Een fijne afsluiting van ons gesprek, al hoor ik nog een volgende hoestbui voor ik ophang.

Door Agnes Grimmerink
Sinds een week is er een COVID-19 cohort bij ons op de psychogeriatrie afdeling in het verpleeghuis. De symptomen van COVID-19 werden het eerst herkend bij een bewoner met loopdrang bij dementie. Deze bewoner kreeg vanaf dat moment isolatieverpleging (dus ‘vastgehouden’ in de slaapkamer). Maar toen de andere vier bewoners van deze huiskamer ook positief getest werden op COVID-19 konden de deuren van de slaapkamers weer open. Nu moet het verplegend personeel zich ‘opsluiten’ op de afdeling in beschermende kleding.

Uit den lande horen we het geluid dat COVID-19 gepaard gaat met verminderde geur, smaak en eetlust; Last van misselijkheidsklachten en/of diarree; En verminderde kauw- en/of slikfunctie.. Dus meteen hang ik als diëtist aan de telefoon om op afstand de situatie in te schatten (zoals ik al een paar weken werk, maar een situatie is die niet went). Inderdaad: De bewoners hebben weinig eetlust. Het advies: Alle bewoners verwennen met energieverrijkte drinkvoeding (Cappuccinosmaak door de koffie) of een energie- en eiwitverrijkt gebakje tijdens de koffieronde.

Onze ergotherapeut heeft bij schaarste aan personeel een dagje als helpende op de afdeling gewerkt. Zij beschrijft de situatie als bedompt, rustig.. Iedereen is hangerig en heeft weinig (eet)lust.
Vandaag tipte ik onze kwaliteitsverpleegkundige dat er in een ziekenhuis in Brabant gewerkt wordt met foto's op de beschermende kleding zodat de patiënt, het verplegend personeel kan herkennen. Waarop de ergotherapeut mailde: Goed idee en een smiley op het mondkapje voor de gezichtsuitdrukking.

Door Ginette van Lienen
Sinds maandag 16 maart is onze wereld enorm veranderd met de intrede van de eerste COVID-19 patiënten in OLVG. We moesten onze gewone zorg afschalen, grotendeels vanuit huis gaan werken en kregen er een heel nieuwe patiëntengroep bij. Wat hebben wij sindsdien gedaan?

Allereerst hebben wij er voor gezorgd dat er veel eiwitrijke (vloeibare) producten meegaan naar de corona-units. Ervaring uit Brabant leerde ons dat patiënten met COVID-19 slecht eten door benauwdheid en algehele malaise en daarbij vaak last hebben van misselijkheid, braken en diarree. Ook afname van reuk en smaak zorgt voor minder goede voedselinname.

Daarna zijn wij begonnen met het opstellen van een voedingsbeleid en werkwijze voor alle corona-units (het zijn er inmiddels 3 corona-units en daarnaast nog een corona-ICU). Alle patiënten krijgen (mits geen allergie, goede nierfunctie etc) 2 keer per dag eiwitrijke drinkvoeding bij de maaltijden aangeboden. De verpleegkundige verstrekt de maaltijden en gaat ongeveer 3 keer per dag naar binnen, dus het is belangrijk vooral houdbare producten te verstrekken voor tussendoor.

Bij de hoofdmaaltijden wordt verder veel eiwitrijke zuivel zoals eiwitverrijkte vla en vruchtenkwark aangeboden. Dit beleid is opgesteld in samenspraak met de verpleegkundigen en de voedingsdienst.
De voedselinname van patiënten wordt rondom de 4e opnamedag geëvalueerd. Meestal wordt dit rechtstreeks telefonisch met de patiënt gedaan, soms via de verpleegkundige.

Op verzoek van verpleegkundigen is een folder voor patiënten ontwikkeld met informatie over belang van (eiwitrijke) voeding bij COVID-19. Inmiddels is de folder alweer aangevuld met adviezen voor thuis.

Veel patiënten op de ICU worden via een sonde gevoed, dus er moesten extra voedingspompen worden geregeld en gekeken worden of er voldoende voorraad van sondevoeding was. Aangezien maagretentie vaker voorkomt bij patiënten met COVID-19 is er een protocol gemaakt voor als mensen in het weekend van de ICU komen met sondevoeding.

Wij werken dagelijks met 3-4 diëtisten en een voedingsverpleegkundige op locatie, de rest van de collega’s werkt vanuit huis.
Inmiddels zijn we bijna 4 weken verder en zijn de eerste patiënten met COVID-19 ook weer ontslagen. Wij adviseren in onze folder contact met een eerstelijns diëtist te zoeken (evt via huisarts) als het niet lukt thuis. Verder zullen we patiënten waarbij dit nodig is actief overdragen.
Collegiale groet,
Ginette van Lienen, dietist OLVG Oost